tarihçe sayfası

İzmir'in Kurtuluşu

Mevzideki nefer, o son geceyi uzun uzun solukladı. Mis gibi bir ardıç ve çam kokusu, nazlı bir martı gibi çökmüştü. Tepenin aşağılarında gerilerden kopup gelen bir karınca ordusunun hışırtıları duyuluyordu.

Dakikalar sanki asırlar gibiydi. Gece, elde kabza, yürekte özgürlük, yüzükoyun İzmir'e doğru süngü süngü gözlerle bekliyordu. Uygu, uçsuz buçaksız haykırışlar gibi çıkıp saplandı karanlığın derinliğine...

30 Ağustos Başkumandanlık Meydan Savaşı'nı kesin zaferlerle sonuçlandıran Türk Ordusu'nun İzmir yönüne atılan rüzgarlaşmış süvari birliklerinin en önünde Tümgeneral Fahrettin Altay komutasındaki 5.Süvari Kolordusu bulunuyordu. Bu kolordunun üç tane öncü süvari tümeni yalın kılıç İzmir'i yeniden Türk bayrağına kavuşturacak olan bu "Şanlı Tümenler" , şu isimdeki komutanlar yönetimindeydi:

1.Birinci Süvari Tümeni:

Kurmay Albay Mürsel Bakü(sonradan orgeneral) komutasındaki bu tümenin öncü kuvvetleri, Kadifekale'ye Türk bayrağını çekeceklerdir. Kadifekale'ye bayrağı çeken Yüzbaşı Zeki Doğan da (sonradan hava orgenareli) aynı tümenin 14.Alayına mensuptur.

2.İkinci Süvari Tümeli:

Kurmay Albay Zeki Soydemir (sonradan korgeneral) komutasındaki bu tümen, Bornova-Mersinli-Alsancak-Konak yönünde kente girmiştir. Tümenin Binbaşı Reşat komutasındaki 4.Alayı, İzmir'i ilk gören askeri birliktir. Bu alayın komutan yardımcısı Yüzbaşı Şerafettin (İzmirli) yönetimindeki iki bölük,atlarının nalları Frenk Mahallesini döve döve Kordonboyu'na atılan en öndeki askerlerin bulunduğu bölüklerdir. Bunlardan 2.Süvari Bölüğü Takım Komutanı Teğmen Ali Rıza Akıncı, Hükümet Konağına ilk bayrağı çeken subaydır. 3. On Dördüncü Süvari Tümeni: Kurmay Albay Suphi Kula (sonradan tümgeneral) komutasındaki bu tümen, kuzeyden sarkarak Menemen ve Karşıyaka'yı zaptetmiştir.

30 Ağustos 1922 öğleden sonra Murat Dağı'nın kuzey eteklerinden İzmir'e doğru kükremiş aslanlar gibi uçmaya başlayan 5.Süvari Kolordusu'nun en uç noktasındaki süvari birlikleri, 8 Eylül günü hava kararırken Sabuncubeli'ne gelmişlerdi. Sık ormanlarla kaplı, dar ve çok kavşaklı olan bu geçidin tenhalarında düşman birlikleri mevzilenmiş olduğu için güneş battıktan sonra Türk süvarileri de atlarından atlayarak mevzilere girmişlerdir. Türk tarihinin en uzun gecelerinden biri olan ve ucunda özgürlük alevi yanan koyu karanlık saatler biterken, 20.Alayın 2.Bölüğünden Keşif Kolu Komutanı Teğmen Enver Bey, Bornava Ovası'nı seyreden sırtları düşmanın terk ettiğini ve 15 km. ötedeki İzmir'i gördüğünü, gerilerdeki komuta kademesine bildiriyordu.

Sabahın ilk dakikaları ile birlikte Türk süvarileri, Sabuncubeli'nin yemyeşil ve nazlı kıvrıntılarına doludizgin atıldılar. Şimdi şafaktan kopup gelen bu süvarilerin içinde olan ve Sarıkışla'ya Türk bayrağını çeken Yüzbaşı Zeki Doğan'ı dinleyelim:(Hava Generali Zeki Doğan'ın anıları, 9 Eylül 1931'de İzmir Hizmet gazetesinde yayımlanmıştır.)

"...Düşman kaçtığı istikameti kan ve ateş içinde bırakıyordu. Bu yüzden 9 Eylül sabahı, İzmir'e doğru açılan bölgeyi 2.Tümenin işgali şarttı. 20.ve diğer Alaylar hemen harekete geçtiler.2.Tümen Karargahı harekatın takibi için Bornava'nın 3 km.doğusunda ve şose kenarında bulunan Tasarruf Mevkii'ne taşındı. Tepeye çıkanca İzmir görünüyordu.

"-İzmir ve deniz..." diye bağırmaktan kendilerini alamıyorlardı. Bu ikiz hemşire mefküresi, güzellik ve çıplaklıklarıydı,

"-Artık geliniz" diyorlardı. İzmir limanında İtilaf Devletlerinin 10 kadar savaş gemisi vardı. Bornova'dan İzmir'e giden kafile uzaktan görünüyordu. Kovalayan ordu, kaçan ordudan önce hedefe varacak gibiydi. Tümen Top Bataryası, Bornova'ya doğru birkaç atış yaptı. Atış başlar başlamaz, evlerin pencerelerine muhtelif milletlere ait bandıralar asılmaya başladı. Birinci ve İkinci Tümen 'in de Bornova'nın kuzeyindeki sırtlardan hareketleri kararlaştırıldı.

20.Alay Bornova sırtlarında, 13.Alay'ın bir kısmı Bornova istikametinde yürüyüşe geçti. Kıtalar ileri gitmekte rekabet ediliyorlardı. Ara sıra Bornova'dan kesik kesik silah sesleri geliyordu. Düşmanın katliama başladığı düşüncesi ile İzmir'e bir an önce girmek istiyorduk. İkinci Tümen Kumandanı Bornova ve İzmir'in işgali emrini verdi. Çünkü zemin müsait, heyecan fazla idi. Verilen emirde:

-20.Alay Bornova'nın batısından 4.Alay Bornova içinden tarayarak, İzmir istikametinde hareket ve diğer kıtalarda 4.Alayı takip edeceklerdi...."